Nước giếng đào thay đổi sau mưa lớn: khi nào nên lấy mẫu kiểm tra?

Sau một trận mưa lớn, nhiều hộ gia đình dùng giếng đào tự hỏi liệu nước còn dùng được như trước hay không. Mưa lớn không đồng nghĩa mọi giếng đều bị ô nhiễm; tuy vậy, nước mặt có thể mang theo chất bẩn thấm vào giếng nếu nước tràn qua miệng giếng, nắp hở, thành giếng nứt hoặc khu vực xung quanh bị ngập. Giếng đào thường nông hơn và có thể dễ chịu ảnh hưởng từ bề mặt đất. Vì vậy, hãy dựa vào tình trạng công trình, dấu hiệu bất thường và kết quả kiểm nghiệm thay vì chỉ nhìn màu hay ngửi mùi nước.

Khi nào cần lấy mẫu kiểm tra sớm?

Nên liên hệ đơn vị chuyên môn để hỏi về kiểm tra khi có một trong các tình huống sau:

• Nước mưa, nước ngập hoặc dòng chảy quanh sân có khả năng tràn vào miệng giếng; nắp giếng bị bật, hở hoặc hư hỏng.
• Thành giếng, mạch xây, bệ giếng hoặc ống dẫn có vết nứt, sụt lún hay hư hại sau mưa.
• Khu vực quanh giếng bị ngập, bể tự hoại hoặc cống thoát nước có sự cố, hay có nguồn nước thải chảy gần giếng.
• Nước đổi màu, đục, có mùi hoặc vị khác thường sau mưa. Những dấu hiệu này là lý do để kiểm tra, nhưng tự chúng không xác định được chất gì có trong nước.
• Máy bơm, đường ống hoặc bộ phận giếng bị ngập, sửa chữa hay thay đổi.

Ngược lại, nước trông trong và không có mùi lạ cũng không đủ để khẳng định chất lượng an toàn. CDC khuyến nghị kiểm tra giếng tư nhân khi có ngập lụt, xáo trộn đất gần giếng hoặc thay đổi màu, mùi, vị; đây là hướng dẫn tham khảo từ Hoa Kỳ, không thay cho chỉ dẫn của cơ quan y tế tại Việt Nam. Xem hướng dẫn CDC về kiểm tra giếng.

Chọn thời điểm và mục đích kiểm nghiệm

Nếu nước ngập đã tiếp xúc với giếng hoặc có hư hại rõ ràng, hãy hỏi cơ quan y tế địa phương hoặc phòng thử nghiệm về bước kiểm tra phù hợp càng sớm càng tốt. Nếu chỉ mưa lớn nhưng giếng không bị ngập, không có dấu hiệu bất thường và kết cấu còn nguyên, không cần kết luận vội; ghi lại thời điểm mưa, tình trạng giếng và theo dõi. Khi có nghi ngờ nước mặt đã lọt vào giếng, thay đổi kéo dài hoặc nước được dùng để uống, nấu ăn, vệ sinh cá nhân, nên trao đổi với đơn vị có năng lực về việc lấy mẫu và bộ chỉ tiêu phù hợp với mục đích sử dụng.

Ở Việt Nam, QCVN 01-1:2024/BYT là quy chuẩn về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt. Cách áp dụng, nhóm chỉ tiêu cần thử và diễn giải kết quả cần được xác định theo nguồn nước, mục đích sử dụng và hướng dẫn hiện hành của cơ quan có thẩm quyền hoặc phòng thử nghiệm; không nên tự suy ra kết luận từ một chỉ số đơn lẻ. Xem thông tin QCVN 01-1:2024/BYT từ Bộ Y tế.

Gọi phòng thử nghiệm trước khi tự lấy mẫu

Không nên lấy mẫu bằng bất kỳ chai sạch nào rồi đem đi, vì chai, cách lấy, bảo quản và thời gian chuyển mẫu có thể ảnh hưởng đến kết quả. Hãy hỏi trước phòng thử nghiệm:

• Phòng có nhận mẫu nước giếng đào và có năng lực với các chỉ tiêu đang cần kiểm tra không?
• Cần lấy tại miệng giếng hay vòi đang sử dụng; có yêu cầu xả nước trước khi lấy không?
• Phòng có cấp chai lấy mẫu phù hợp không; chai nào cần vô trùng hoặc có chất bảo quản?
• Mẫu cần giữ mát, chuyển đến phòng trong bao lâu và có cần người lấy mẫu chuyên môn không?
• Kết quả sẽ đối chiếu với quy chuẩn hoặc mục đích sử dụng nào?

Hãy làm đúng hướng dẫn riêng của phòng thử nghiệm, không chạm vào mặt trong của nắp hoặc chai, và ghi rõ ngày giờ, vị trí, loại nguồn, tình trạng sau mưa cùng các sửa chữa gần đây. EPA cũng lưu ý người tự lấy mẫu cần tuân thủ hướng dẫn và sử dụng đúng chai do cơ quan hoặc phòng thử nghiệm cung cấp. Tham khảo hướng dẫn EPA sau ngập.

Trong lúc chờ kết quả

Nếu giếng bị ngập, nghi có nước thải tràn vào hoặc cơ quan chức năng khuyến cáo không sử dụng, hãy tạm ngừng dùng nguồn đó cho uống, nấu ăn và vệ sinh răng miệng cho đến khi nhận hướng dẫn phù hợp. Dùng nguồn nước thay thế mà gia đình biết rõ là an toàn. Đừng tự khử trùng giếng theo công thức trên mạng: thao tác có thể gây nguy hiểm cho người, máy bơm và hệ thống; khử trùng cũng không giải quyết mọi loại chất ô nhiễm. CDC khuyên liên hệ cơ quan y tế địa phương trước khi xử lý giếng sau sự cố. Xem CDC: hướng dẫn giếng sau tình huống khẩn cấp.

Đọc kết quả rồi mới quyết định bước tiếp theo

Khi có phiếu kiểm nghiệm, xem tên mẫu, ngày lấy, chỉ tiêu, đơn vị, phương pháp và giới hạn đối chiếu; hỏi phòng thử nghiệm giải thích nếu mục đích sử dụng chưa rõ. Nếu kết quả có chỉ tiêu không phù hợp hoặc nguồn nước tiếp tục thay đổi, trao đổi với cơ quan chuyên môn để xác định nguyên nhân và giải pháp theo đúng vấn đề. Không nên chọn thiết bị xử lý chỉ dựa trên màu, mùi, TDS hoặc một kết quả riêng lẻ; sau khi sửa chữa hay xử lý, cần hỏi chuyên môn xem có cần lấy mẫu kiểm tra lại không.

Các tài liệu trên là nguồn tham khảo thông tin, không chứng thực PureMan hay bất kỳ dịch vụ nào.

Cần trao đổi về nước giếng sau mưa tại Vĩnh Long?

Cư dân tại Vĩnh Long, khu vực Trà Ôn cũ và các tuyến phục vụ lân cận có thể liên hệ PureMan để trao đổi bước tiếp theo khi nguồn nước giếng thay đổi. Việc lấy mẫu, xét nghiệm và kết luận chất lượng cần do đơn vị có năng lực thực hiện; PureMan không thay thế cơ quan y tế hoặc phòng thử nghiệm.

CTA: Gọi PureMan qua số 0270 650 50 52 để trao đổi tình trạng nguồn nước và hướng liên hệ kiểm tra phù hợp.