Nước có TDS thấp có đồng nghĩa với nước cất không? Hiểu đúng cách phân loại

Khi dùng bút đo TDS, nhiều người thấy con số thấp rồi cho rằng đó là nước cất, hoặc mặc định nước có TDS càng thấp thì càng tinh khiết. Hai kết luận này đều đi xa hơn điều mà phép đo TDS có thể cho biết.

TDS mô tả tổng lượng chất hòa tan ước tính trong nước. Còn “nước cất” mô tả phương pháp xử lý: nước được làm bay hơi rồi ngưng tụ lại. Muốn phân biệt hai khái niệm, cần nhìn vào quy trình tạo nước và hồ sơ sản phẩm, không chỉ nhìn một con số trên bút đo.

TDS là chỉ số gì?

TDS là viết tắt của total dissolved solids, thường dịch là tổng chất rắn hòa tan. Bút đo TDS cầm tay thường đo độ dẫn điện rồi quy đổi thành giá trị ước tính. Các ion hòa tan góp phần tạo nên tín hiệu này, nhưng thiết bị không xác định riêng từng chất.

Vì vậy, cùng một kết quả TDS không cho biết chính xác nước có bao nhiêu canxi, magie, natri hay chất khác. Bút đo cũng không thay thế các phép kiểm nghiệm vi sinh và hóa học cần thiết để đánh giá chất lượng nước.

Nước cất được xác định bằng cách nào?

Chưng cất là một quy trình xử lý: nước được đun thành hơi, sau đó hơi được làm nguội để ngưng tụ thành nước. Quy trình này tách nước khỏi nhiều chất không bay hơi, nhưng gọi một sản phẩm là nước cất phải dựa trên phương pháp sản xuất và thông tin sản phẩm, không phải chỉ vì bút TDS hiện số thấp.

Vì sao nước TDS thấp chưa chắc là nước cất?

Nước có thể có tổng chất hòa tan thấp sau những quy trình khác nhau. Chẳng hạn, thẩm thấu ngược (RO) dùng màng bán thấm để loại bỏ một phần đáng kể các chất hòa tan; chưng cất sử dụng bay hơi và ngưng tụ. Đây là hai phương pháp khác nhau, dù nước sau xử lý trong từng trường hợp có thể cho kết quả TDS thấp.

Nói cách khác, TDS là một đặc tính đo được của mẫu nước; nó không ghi lại “lý lịch” quy trình. Một mình chỉ số này không thể xác nhận nước được chưng cất, xử lý bằng RO hay qua một công nghệ khác.

TDS thấp có đồng nghĩa nước tốt hơn hoặc kém hơn không?

Không thể xếp hạng nước tốt hay kém chỉ từ TDS. WHO cho biết chưa có dữ liệu đáng tin cậy để đưa ra một giá trị hướng dẫn dựa trên sức khỏe cho tổng chất hòa tan trong nước uống; TDS có thể ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận về vị. Điều đó không có nghĩa TDS thấp luôn có lợi, luôn có hại, hoặc nước gần 0 tự động là nước cất.

Tương tự, TDS cao hơn cũng không chứng minh phần tăng thêm là khoáng chất có lợi. Muốn biết từng thành phần, cần xem nhãn hoặc kết quả phân tích phù hợp. Muốn đánh giá an toàn, phải xét các chỉ tiêu liên quan chứ không suy luận từ TDS đơn lẻ.

Cách chọn và kiểm tra nước uống

Khi cân nhắc nước bình cho gia đình hoặc cơ quan, có thể kiểm tra lần lượt:

• Tên và loại sản phẩm: đọc cách nhà sản xuất công bố loại nước; không tự đổi tên sản phẩm dựa trên số đo ở nhà.
• Nhãn và truy xuất: xem đơn vị chịu trách nhiệm, ngày sản xuất/hạn dùng, mã lô, tình trạng niêm phong và hướng dẫn bảo quản.
• Hồ sơ phù hợp: nếu cần xác minh một chỉ tiêu, đối chiếu phiếu kiểm nghiệm với đúng sản phẩm, mẫu và thời điểm lấy mẫu.
• TDS đúng vai trò: dùng số đo như một thông tin tham khảo; không xem nó là phép thử toàn diện hoặc bằng chứng duy nhất về độ an toàn.

Với nước uống đóng chai hoặc đóng bình, cần xem hồ sơ và yêu cầu áp dụng cho đúng loại sản phẩm. QCVN 6-1:2010/BYT là quy chuẩn Việt Nam về nước khoáng thiên nhiên đóng chai và nước uống đóng chai; nội dung này không có nghĩa cơ quan ban hành chứng thực một thương hiệu cụ thể.

Kết luận

Nước có TDS thấp không mặc nhiên là nước cất. “TDS thấp” nói về tổng chất hòa tan ước tính; “nước cất” nói về quy trình chưng cất. Hãy dùng chỉ số TDS như một phần thông tin, rồi đối chiếu loại sản phẩm, nhãn, quy trình được công bố và hồ sơ kiểm nghiệm phù hợp.

Khách hàng tại Vĩnh Long, khu vực Trà Ôn cũ và các tuyến PureMan đang phục vụ có thể liên hệ để hỏi thông tin nhãn, quy cách và hồ sơ chất lượng của sản phẩm hiện có trước khi đặt nước.

Tài liệu tham khảo

• WHO – Total dissolved solids in drinking-water
• WHO – Chemical fact sheets: Total dissolved solids
• US EPA – Overview of drinking-water treatment technologies
• Cục An toàn thực phẩm – QCVN 6-1:2010/BYT

Các nguồn tham khảo giải thích chỉ số và quy trình chung; không hàm ý WHO, EPA hay cơ quan nhà nước chứng thực PureMan.