Khác
Cách đọc phiếu kiểm nghiệm nước uống: 7 thông tin nhà trường cần kiểm tra
Th9
Phiếu kiểm nghiệm là một trong những tài liệu quan trọng khi nhà
trường đánh giá nước uống được cung cấp cho học sinh. Tuy nhiên, chỉ
nhìn dòng “Đạt” ở cuối trang là chưa đủ. Một kết quả thử nghiệm chỉ có ý
nghĩa khi xác định rõ mẫu nào đã được thử, mẫu được lấy ở đâu và khi
nào, phương pháp nào được sử dụng, kết quả được so với giới hạn nào.
Hướng dẫn dưới đây giúp ban giám hiệu, bộ phận y tế học đường và
người phụ trách bán trú đọc phiếu kiểm nghiệm nước uống theo cách có hệ
thống, dễ áp dụng và hạn chế bỏ sót thông tin.
Vì sao không nên chỉ nhìn
vào chữ “Đạt”?
Phiếu kiểm nghiệm phản ánh tình trạng của mẫu được ghi trên
phiếu tại thời điểm lấy mẫu, trong điều kiện thử nghiệm cụ thể.
Phiếu đó không tự động đại diện cho mọi bình nước, mọi lần giao hàng hay
mọi điểm uống về sau.
Vì vậy, nhà trường nên xem phiếu kiểm nghiệm cùng các thông tin vận
hành khác như nguồn gốc sản phẩm, tình trạng niêm phong, ngày sản xuất
hoặc mã lô, điều kiện giao nhận, lưu kho và vệ sinh điểm lấy nước. Cách
tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro xuyên suốt từ nguồn
đến người sử dụng trong hướng dẫn về chất lượng nước uống của Tổ chức Y
tế Thế giới (WHO).
1. Tên mẫu và thông tin
nhận diện mẫu
Trước tiên, hãy kiểm tra tên mẫu trên phiếu có đúng với sản phẩm mà
trường đang sử dụng hay không. Thông tin nhận diện nên đủ để phân biệt
mẫu này với mẫu khác, chẳng hạn:
- Tên sản phẩm hoặc loại nước;
- Quy cách đóng gói, dung tích;
- Mã mẫu, mã lô hoặc ngày sản xuất nếu có;
- Tình trạng bao bì, niêm phong khi tiếp nhận;
- Đơn vị gửi mẫu hoặc đơn vị chịu trách nhiệm về mẫu.
Nếu tên mẫu quá chung chung, ví dụ chỉ ghi “nước uống”, nhà trường
nên yêu cầu nhà cung cấp giải thích và cung cấp tài liệu giúp đối chiếu
chính xác với lô hàng thực tế.
2. Ngày, giờ và địa điểm lấy
mẫu
Ngày lấy mẫu cho biết kết quả đang phản ánh thời điểm nào. Địa điểm
lấy mẫu cho biết mẫu được lấy tại cơ sở sản xuất, trên xe giao hàng,
trong kho trường hay trực tiếp tại vòi uống.
Hai mẫu cùng loại nhưng lấy ở hai vị trí khác nhau có thể phục vụ hai
mục đích khác nhau. Mẫu tại cơ sở giúp đánh giá sản phẩm ở đầu ra; mẫu
tại điểm uống giúp kiểm tra thêm tác động của vận chuyển, lưu kho và
thiết bị sử dụng.
Nhà trường nên lưu ý:
- Ngày lấy mẫu có phù hợp với kỳ kiểm tra đang được dùng để chứng minh
chất lượng hay không; - Phiếu có ghi rõ người hoặc tổ chức lấy mẫu không;
- Điều kiện bảo quản và thời gian chuyển mẫu có được thể hiện khi cần
thiết không; - Mẫu do phòng thử nghiệm lấy hay do khách hàng tự gửi.
3. Tên phòng thử
nghiệm và phạm vi năng lực
Phiếu cần thể hiện rõ tên, địa chỉ hoặc thông tin nhận diện của phòng
thử nghiệm. Nếu trên phiếu có mã VILAS hoặc thông tin công nhận ISO/IEC
17025, không nên dừng ở việc nhìn thấy biểu tượng.
Văn phòng Công nhận chất lượng quốc gia cho biết chương trình VILAS
sử dụng ISO/IEC 17025 làm chuẩn mực đánh giá năng lực phòng thử nghiệm
và phòng hiệu chuẩn. Tuy nhiên, công nhận gắn với phạm vi cụ
thể. Nhà trường có thể tra cứu phòng thử nghiệm và đối chiếu
xem chỉ tiêu, phương pháp thử có nằm trong phạm vi được công nhận tại
thời điểm cấp kết quả hay không.
4. Quy chuẩn hoặc
giới hạn dùng để đối chiếu
Một con số chỉ trở nên dễ hiểu khi biết nó được so sánh với ngưỡng
nào. Phiếu kiểm nghiệm cần nêu quy chuẩn, tiêu chuẩn, yêu cầu kỹ thuật
hoặc giới hạn tham chiếu áp dụng cho loại nước tương ứng.
Khi đọc mục này, hãy kiểm tra:
- Tên và phiên bản của tài liệu tham chiếu;
- Loại sản phẩm có thuộc phạm vi áp dụng của tài liệu đó không;
- Ký hiệu “≤”, “<”, “không phát hiện” hoặc yêu cầu định tính;
- Đơn vị đo của kết quả và đơn vị của giới hạn có giống nhau
không.
Không nên tự so sánh kết quả của nước uống đóng chai với một bảng
giới hạn dành cho loại nước khác nếu chưa có ý kiến chuyên môn.
5. Phương pháp thử
Phương pháp thử mô tả cách phòng thử nghiệm đo hoặc phát hiện từng
chỉ tiêu. Cùng một chỉ tiêu có thể có nhiều phương pháp với giới hạn
phát hiện, độ chính xác và phạm vi áp dụng khác nhau.
Nhà trường không cần hiểu toàn bộ kỹ thuật phòng thí nghiệm, nhưng
nên kiểm tra ba điểm: mỗi chỉ tiêu có ghi phương pháp hay không; phương
pháp có phù hợp với nền mẫu hay không; và nếu phòng thử nghiệm được công
nhận thì phương pháp đó có nằm trong phạm vi công nhận hay không.
6. Kết quả, đơn vị và
giới hạn phát hiện
Đây là phần thường được quan tâm nhất. Hãy đọc từng dòng theo thứ tự:
tên chỉ tiêu – kết quả – đơn vị – giới hạn tham chiếu – đánh
giá.
Một số ký hiệu thường gặp:
- ND hoặc “không phát hiện”: không phát hiện ở giới
hạn của phương pháp đã dùng; không nên diễn giải thành “hoàn toàn bằng
không”; - LOD: giới hạn phát hiện của phương pháp;
- LOQ: giới hạn định lượng;
- Dấu <: kết quả thấp hơn một mức xác định;
- Dấu ≤ trong cột giới hạn: kết quả không được vượt
quá giá trị đó.
Đặc biệt, cần tránh nhầm đơn vị mg/L với µg/L, hoặc đọc kết quả vi
sinh mà bỏ qua thể tích mẫu được quy định. Nếu có một chỉ tiêu không rõ,
nên hỏi phòng thử nghiệm hoặc người phụ trách chất lượng thay vì tự suy
đoán.
7. Kết luận, chữ
ký và tính toàn vẹn của phiếu
Cuối cùng, kiểm tra phần kết luận có giới hạn đúng trong các chỉ tiêu
đã thử hay không. Một phiếu chỉ thử một nhóm chỉ tiêu không nên được
hiểu là đã chứng minh mọi khía cạnh chất lượng của sản phẩm.
Đồng thời đối chiếu:
- Số trang và ký hiệu trang có liên tục;
- Mã phiếu, ngày ban hành;
- Người có thẩm quyền ký hoặc xác nhận điện tử;
- Dấu giáp lai, mã QR hoặc đường dẫn xác thực nếu phòng thử nghiệm có
cung cấp; - Ghi chú về mẫu, phương pháp hoặc việc sử dụng dấu công nhận.
Nếu nhận bản chụp bị cắt trang, mờ thông tin hoặc thiếu phụ lục, nhà
trường nên yêu cầu bản đầy đủ.
5 lỗi thường gặp
khi nhà trường kiểm tra hồ sơ
Dùng một phiếu quá
cũ cho tình hình hiện tại
Phiếu cũ có thể vẫn có giá trị lưu hồ sơ, nhưng không phản ánh trực
tiếp tình trạng một lô hàng hoặc điểm uống mới. Cần xem lịch kiểm
nghiệm, hồ sơ lô và kiểm tra tại trường như các lớp thông tin bổ sung
cho nhau.
Phiếu
đúng tên sản phẩm nhưng sai quy cách hoặc sai lô
Sự giống nhau về tên thương mại chưa đủ để kết luận hai mẫu là một.
Hãy đối chiếu dung tích, bao bì, mã mẫu và thông tin truy xuất.
Chỉ xem phần kết luận
Dòng “phù hợp” chỉ có ý nghĩa trong phạm vi chỉ tiêu, phương pháp và
giới hạn được ghi trên phiếu. Danh sách chỉ tiêu mới cho biết phiếu đã
thực sự kiểm tra những gì.
Bỏ qua chỉ tiêu vi sinh
hoặc đơn vị đo
Sai khác nhỏ trong cách đọc đơn vị có thể dẫn đến diễn giải sai. Với
chỉ tiêu vi sinh, cần đọc cả yêu cầu định tính, thể tích mẫu và cách
biểu thị kết quả.
Xem một lần
kiểm nghiệm là sự bảo đảm vĩnh viễn
Chất lượng tại điểm uống còn phụ thuộc vào vận chuyển, lưu kho, niêm
phong và vệ sinh thiết bị. Hồ sơ thử nghiệm cần đi cùng kiểm soát vận
hành hằng ngày.
Checklist ngắn
cho bộ phận phụ trách nước uống
Trước khi lưu phiếu vào hồ sơ, người phụ trách có thể đánh dấu bảy
câu hỏi:
- Mẫu trên phiếu có đúng sản phẩm trường đang dùng?
- Ngày và nơi lấy mẫu có rõ ràng?
- Phòng thử nghiệm và phạm vi năng lực có thể kiểm chứng?
- Quy chuẩn hoặc giới hạn tham chiếu có phù hợp?
- Mỗi chỉ tiêu có phương pháp thử?
- Kết quả, đơn vị và giới hạn được đọc đúng?
- Phiếu có đủ trang, chữ ký và thông tin xác thực?
Nếu một câu trả lời còn thiếu, nhà trường nên yêu cầu làm rõ trước
khi xem hồ sơ là hoàn chỉnh.
PureMan
đồng hành cùng nhà trường trong quản lý hồ sơ nước uống
Một nhà cung cấp có trách nhiệm không chỉ giao đủ nước mà còn cần
giúp khách hàng hiểu tài liệu chất lượng, đối chiếu đúng sản phẩm và duy
trì hồ sơ dễ kiểm tra. PureMan sẵn sàng tư vấn cách sắp xếp phiếu kiểm
nghiệm, lịch giao nhận và danh mục theo dõi điểm uống phù hợp với từng
trường.
Liên hệ PureMan để được tư vấn hồ sơ chất lượng và phương án
cung cấp nước uống cho trường học. Hotline: 0270 650 5052.
Nguồn tham khảo
- Văn
phòng Công nhận chất lượng quốc gia – Phòng thử nghiệm và phòng hiệu
chuẩn VILAS - WHO
– Guidelines for drinking-water quality - WHO
– Water, sanitation and hygiene (WASH)
Các nguồn trên được dùng để tham khảo nguyên tắc chuyên môn;
không hàm ý WHO, Văn phòng Công nhận chất lượng quốc gia hoặc cơ quan
nhà nước chứng thực PureMan.